Project WBHD 0022
In het historische Bergkwartier van Deventer staat het rijksmonumentale pand aan de Bergstraat 5, ook wel bekend onder de historische namen ‘Het Peperboomken’ of ‘Het Hagedoortgen’. In opdracht van de nieuwe eigenaren heeft de Werkgroep Bouwhistorie Deventer begin 2025 een uitgebreid bouwhistorisch- en archiefonderzoek afgerond. De resultaten werpen een fascinerend licht op de middeleeuwse oorsprong en de eeuwenlange bouwgeschiedenis van dit unieke object.
De middeleeuwse oorsprong van ‘Het Peperboomken’
De geschiedenis van het perceel gaat ver terug. Hoewel het Bergkwartier in de vroege middeleeuwen nog buiten de stadsomwalling lag, veranderde dit na de uitbreidingen van de stad. Uit het grondige archiefonderzoek is gebleken dat het oorspronkelijke huis op deze locatie in 1390 is gesticht op een destijds nog onbebouwd erf. Destijds stond de Bergstraat nog bekend als de ‘Korenstraite’ en droeg het pand de naam ‘In den Beytell’. In de zeventiende eeuw duikt de naam ‘Het Peperboomken’ (en later ‘Het Hagedoortgen’) op in de transportakten.
Een unieke en onregelmatige perceelvorm
Wat het rijksmonument (nr. 12442) bouwhistorisch bijzonder interessant maakt, is de zeer onregelmatige, tapse plattegrond. In tegenstelling tot de meeste rechthoekige panden in de Deventer binnenstad, kenmerkt Bergstraat 5 zich door een opvallend brede voorgevel en een zeer smalle achtergevel. Deze gewrongen vorm is ontstaan door de organische stedenbouwkundige groei van de kavels tussen de Brink en de Bergstraat.
Tijdens de bouwhistorische verkenning zijn diep in het pand nog sporen van de verdwenen middeleeuwse kapconstructie teruggevonden. Zo is op de tweede verdieping een duidelijke sprong (verjonging) in de zijmuur zichtbaar, die de borstwering markeert waarop ooit de middeleeuwse kap rustte. Op de huidige zolder bevindt zich bovendien nog een hergebruikt middeleeuws dakspoor met een authentieke schuine keep.
Modernisering en transformatie vanaf de 19e eeuw
Het uiterlijk van het pand is door de eeuwen heen ingrijpend veranderd. In de negentiende eeuw werd de oorspronkelijke topgevel vervangen door de huidige, witgepleisterde lijstgevel. Grote functionele wijzigingen volgden in de twintigste eeuw. Vanaf 1947 tot in de jaren tachtig was het pand in gebruik bij de bekende Deventer firma K. Visser en Zonen (matrassen en bedden). In 1949 werd de begane grond ingrijpend verbouwd tot winkelruimte en intern doorbroken naar het buurpand Bergstraat 3.
In latere decennia, waaronder grotere ingrepen in 1986, de jaren negentig en recentelijk in 2017-2018, is het pand weer getransformeerd tot een volwaardig en sfeervol woonhuis, inclusief de realisatie van een dakterras waarbij een deel van de achterste kapconstructie werd aangepast. Dankzij dit onderzoek van de werkgroep zijn de bouw- en bewoningsgeschiedenis van dit prachtige stukje Deventer erfgoed weer nauwkeurig in kaart gebracht.
